Aylık arşiv 27 Şubat 2023

ileProf. Dr. Mustafa SAYGIN

Uyku ve Anksiyete (Kaygı) Arasındaki Bağlantı

Uyku eksikliği ve kaygı arasında bir bağlantı vardır. İyi bir gece uykusu, bir insanın enerjik ve odaklanmış hissetmesini sağlayabilir ve onlara genel bir refah hissi verebilir. Uyumakta zorluk çekenler endişeli hissedebilirler.

Araştırmaya göre, nüfusun% 10-30’u iyi uyumuyor.

Anksiyete uykuyu etkiler mi?

Sleep dergisindeki bir makaleye göre, anksiyete uyku ile ilgili sorunlara neden olabilir ve bunun terside doğrudur. Uyku problemleri ve kaygı arasında bazı yaygın beyin yolları olduğu bulunmuştur.

Psikiyatri dergisindeki bir makaleye göre, kaygı ile mücadele eden gençlerin yaklaşık % 90’ı uyku sorunları bildiriyor.

Klinik Nörobilim’deki İnovasyonlar  adlı dergideki bir makalede, genel anksiyete bozukluğu (GAD) belirtilerinin uykuya dalma ve uykuda kalma, huzursuz, tatmin edici olmayan uyku ve uyku bozukluğuna neden olduğu gösterilmiştir.

Modern teknoloji, uykuyu etkileyen kaygıda da rol oynayabilir.Bilimsel bir dergide (Journal of Adolescence) yayınlanan bir çalışma, İskoçya’daki 467 ergeni inceliyor ve geceleri sosyal medyayı kullanmanın kaygı ve depresyon ve düşük benlik saygısı duygularını artırdığı gösteriliyor.

Uyku kaygıyı etkiler mi?

Çin’de 60 yaş ve üstü yaklaşık 4.000 kişilik bir 2020 yılı çalışmasında, etkilenen uyku kalitesi ve süresi olan kişilerin kaygı için daha yüksek risk altında olduğunu buldu.

Araştırmacılar, kötü uyku kalitesi bildiren ve sonuçlarını sosyoekonomik durum, sağlık durumu ve sosyal destek de dahil olmak üzere diğer olası risk faktörlerine göre ayarladılar.

Kötü uykusu olan bir kişinin kaygı yaşama şansının daha yüksek olacağı bulunmuştur.

Uyku eksikliğinin kaygıya neden olup olmadığı veya kaygının uyuyamamaya neden olup olmadığı açık değildir. Bununla birlikte, araştırmacılar tipik olarak iki durumu birbirine bağlı ve yakından bağlantılı olarak görürler.

Uykusuzluk nedir?

Uykusuzluk, bir kişinin uyuyamayacağı veya uykuda kalmakta zorluk çektiği bir uyku bozukluğudur.

Uykusuzluk olan bir kişi şunları yaşayabilir:

  • Yatakta yatarken ve uyumaya hazır olduklarını hissettiklerinde bile uyku sorunları yaşamak
  • Gece boyunca sık sık uyanmak ve uyuyamamak
  • Sabah daha erken uyanmak
  • Uyanmak ve dinlendirici bir uykuya sahip olmadıklarını hissetmek
  • Bu semptomların bazıları uyku apnesi gibi diğer uyku bozuklukları ile örtüşebilir.
  • Uyku apnesi, bir kişinin nefes alması dururken ve uyurken başlar. Uyku apnesi olduğundan şüphelenen herkes değerlendirme için uyku polikliniğine mutlaka başvurmalıdır.

İki tür uykusuzluk vardır:

Akut uykusuzluk: Stres akut uykusuzluğa neden olabilir. Genellikle günler veya haftalık kaynaklı kaynak sürer. Bu uykusuzluk tipi herhangi bir tedavi müdahalesi olmadan çözülecektir. Bazı yaşam tarzı değişiklikleri uykunun teşvik edilmesine de yardımcı olabilir. Bu konuda uyku hijyeni ile ilgili yazımı okumanızı ve uygulamanızı tavsiye ediyorum.
Kronik uykusuzluk: İlaç, tıbbi durumlar veya uyku bozuklukları kronik uykusuzluğa neden olabilir. Genellikle bir ay sürer. Bilişsel-davranışsal tedavi (CBT) ve ilaçlar bu tür uykusuzluğa yardımcı olabilir.

Kaygı nedir?

Anksiyete, bir kişi bir durum veya olaydan tipik olarak garanti edeceğinden daha önemli bir tehdit veya stres algıladığında ortaya çıkan bir semptomdur. Kaygı, bir kişinin stresli, endişeli ve hatta korkulu hissetmesine neden olur.

Farklı türde anksiyete koşulları vardır.

Genel anksiyete Bozukluğu: GAD aşırı kaygı ve endişeye neden olan bir durumdur. Bir kişi endişelerini kontrol etmeyi zor bulur ve uyku problemleri de dahil olmak üzere fiziksel tezahürleri yaşayabilir.
Ayrılık Anksiyete Bozukluğu: Bu durum, gençlerde sağlam bir kaynaktır ve ebeveyn gibi bir aile üyesinden veya evden uzakta olma korkusu nedeniyle ortaya çıkabilir. Yetişkinler ayrılık kaygı bozukluğu yaşayabilir ve ayrılık korkusu  uyku kalitesini etkileyebilir.
Sosyal Anksiyete Bozukluğu: Bu durum, bir kişinin diğer insanların yaygın olarak görebileceği sosyal durumlarla ilgili ezici bir kaygı hissetmesine neden olur. Sosyal kaygı ile ilişkilendirilen davranış örnekleri arasında başkalarının önünde yemek, halka açık konuşmak veya bir toplantıya katılmak yer alıyor.

Tedavi

Anksiyete tedavisi, uyku bozuklukları için benzer olabilir. Bunlar arasında yaşam tarzı değişiklikleri, ilaç alma ve bilişseş davranış terapisi seçenekleri olabilir.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Yaşam tarzı değişiklikleri yapmak, uykuyu teşvik eden ve bir kişinin kaygı seviyelerini azaltmasına yardımcı olabilecek genel bir refah duygusu yaratabilir.

Bunu başarmanın yollarına örnekler şunlardır:

Yatmadan önce uyarıcılardan kaçınmak: Kafein, nikotin ve yorucu egzersiz gibi uyarıcılar vücudun doğal ritmini etkileyebilir.
Yatmadan önce bir rutin ayarlama: Gündüz uyuklamalarından kaçınırken yatağa gitmek ve düzenli zamanlarda uyanmak, vücudu uyumak ve daha dinlenmiş uyanmak için prpglanlanabilir. Bknz uyku hijyeni.
Yatma vakti ritüellerini takiben: Işıkları düşürmeye başlamak gibi görsel ipuçlarını içeren düzenli bir yatmadan rutin benimsemek uykuyu teşvik edebilir. Bu rutinler, vücudun rüzgarın zamanının geldiğini ve uyku zamanının yaklaştığını işaret etmeye başlayabilir.Bknz uyku hijyeni.
Dikkat dağıtıcı bir şey bulmak: Yataktan çıkıp bir kişiyi uykulu hale getirebilecek başka bir şey yapmak – kitap okumak gibi. Bir kişi sadece uykuya dalmış gibi hissettiklerinde yatağa dönmelidir.
Yatak odasının serin, karanlık ve rahatlatıcı bir yer olmasını sağlamak da yardımcı olabilir. Bknz uyku hijyeni.

Alternatif terapiler

Kannabidiol (CBD) Yağı: Permanente Journa’de  yayınlanan bir çalışma, 72 yetişkinte anksiyete ve zayıf uykulu kişide CBD  uygulamaları üzerine bir çalışma yürütülmüştür. 3 aydan fazla, katılımcıların yaklaşık üçte ikisi, bu dalgalanmasına rağmen gelişmiş uyku puanları bildirmiştir.

Bu sadece küçük bir çalışma olsa da, bu alternatif terapi, insanların uykusunu geliştirmelerine yardımcı olmak için umut vaat edebilir. Ancak, ek çalışmalar gereklidir.

Aromaterapi: Bununla ilgili Tıbbi lavanta yağı en başta önerilebilir. Yine uyku latansını azaltmak ve derin uykuyu arttırmak için uyku için özel blendler kullanılabilir. Bu da alternatif doğal yollardan birisidir.

Ayrıca ek olarak omega-3 hayvansal veya bitkisel kaynaklardan yatmadan önce alınması uykuya yardımcı olacaktır.

Meditasyon: Meditasyon, uykuyla mücadele eden bir kişiye de yardımcı olabilir. Meditasyon, düşüncelerini kontrol etmeye çalışmak yerine, daha olumlu düşüncelere odaklanmalarına veya nefesleri gibi vücutlarının diğer yönlerini anahtarlamalarına yardımcı olabilir.

İlaçlar : Anksiyete ve depresyon gibi altta yatan zihinsel sağlık durumlarını tedavi etmek için ilaçlar reçete ile aılanabilir. İlaç, kaygı belirtilerini hafifletmeye yardımcı olabilirken, bir tedavi sağlamadığını belirtmek gerekir.

Bu ilaçların örnekleri şunlardır:

Benzodiazepinler: Doktorların uykuyu teşvik etmek için reçete edebilecekleri alprazolam (xanax) ve diazepam (valium). Bununla birlikte, doktorlar, kötüye kullanım ve bağımlılık riski ile ilgili endişeler nedeniyle benzodiazepinleri daha az sıklıkla reçete etmektedir.
NonBenzodiazepinler: Örnekler arasında zolpidem (ambiyen), zaleplon ve eszopiklon bulunur. Bunlar bir kişinin uyumasına yardımcı olabilir.
Seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI’lar): Örnekler arasında paroksetin (paxil), trazodon (desyrel) veya esitalopram (lexapro) bulunur. Bunlar endişe ve uykusuzluk konusunda yardımcı olabilir.

Bilişsel Davranış Terapisi (BDT)

BDT hem uykusuzluk hem de anksiyete için etkili bir tedavidir.BDT, insanlara olumsuz düşünce kalıplarını değiştirmeyi öğretmeyi amaçlamaktadır. İnsanların zararlı düşünceleri daha gerçekçi ve olumlu düşüncelerle değiştirmelerine yardımcı olabilir. Bu, daha az kaygıya güvenen kaynaklara yol açabilir, bu da üzücü düşünceler ve düşünce süreçlerine daha az önem verebilecekleri anlamına gelir.

 

ileProf. Dr. Mustafa SAYGIN

HASUDER 6 Şubat Depremleri Hatay İli Saha Raporu

AMAÇ

Bu raporun amacı, 6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş ili Pazarcık merkezli 7,7 ve Elbistan merkezli 7,6 büyüklüğünde meydana gelen iki depremin sonucunda en çok can kaybına ve yıkıma yol açtığı öngörülen Hatay’da, depreme hazırlık ve yanıt verme düzeyinin saptanması ile hem müdahale hem de toparlanma evresi için halk sağlığı izdüşümüyle öneriler geliştirilerek yerel ve merkezi yönetimlere sunulmasıdır.

YÖNTEM

Bu çalışma, altı gün saha çalışması ve üç gün de raporlama olacak şekilde toplam dokuz gün olarak planlanmıştır. Ziyaret, Hatay’ın depremden en çok etkilenen ilçeleri olan Antakya ve Defne merkez ilçeleri ile Belen, Samandağ, Kırıkhan, Arsuz, Dörtyol ve İskenderun ilçelerinde yapılmıştır. Dördü profesör, biri uzman ve biri de araştırma görevlisi ünvanlı altı hekim (Halk Sağlığı Uzmanı/Doktoru/Asistanı) sahada aşağıdaki yöntemleri kullanarak çalışmayı gerçekleştirmişlerdir.
1. Veri, bilgi ve araştırma kaynaklarına erişim: Ziyaret öncesi dönemde gerçekleştirilmiştir.
a. Bölgeye ilişkin demografik, sosyo-ekonomik ve sağlık düzeyi verileri,
b. Bölgenin afet riski ve planlanan müdahaleler ile ilgili mevcut raporları (TAMP, İRAP)
c. 1999 Marmara Depremi başta olmak üzere ulusal ya da uluslararası yayınlar
2. Yerinde gözlem: (gerçekleşme sırası ile)
a. Arsuz, depremzedeler ile görüşmeler
a. Antakya, İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Afet Koordinasyon Merkezi, Sağlık Hizmet Birimi, İSKİ Ekipleri Çalışma Konteynerleri
b. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi (MKÜ) Kampüsü, Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı ve Üniversite Hastanesi
c. Sağlık Bakanlığı Hatay Eğitim Araştırma Hastanesi (EAH) içerisinde oluşturulan Sağlık Bakanlığı Afet Koordinasyon Merkezi ve Sahra Hastanesi
d. Samandağ 112 İstasyonu

Samandağ Devlet Hastanesi
f. Samandağ Nilüfer Belediyesi Konteyner Kent Alanı ve Aşevi
g. Kırıkhan Afet Koordinasyon Merkezi ve Spor Tesisi Çadır Kamp Alanı
h. Hatay Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü (HATSU) bünyesindeki;
o Küçükdalyan-Narlıca Membran Biyoreaktör Teknolojili Atıksu Arıtma Tesisi
o İçme Suyu Kuyusu
i. AFAD Koordinasyon Merkezi
j. Defne, Türk Tabipleri Birliği (TTB Koordinasyon Merkezi), CHP Yardım Çadırı, TİP Koordinasyon Merkezi
k. Dörtyol Devlet hastanesi
l. Adana Tabip Odası
3. Kilit kişiler ile görüşmeler:
a. Kamu ve yerel yönetimler kriz merkezlerinin ziyaretler edilmiş, yetkililer ve görevliler görüşülmüştür. (karşılaşma sırası ile)
i. MKÜ Tıp Fakültesi
1. Dekanı Prof. Dr. Yusuf Önlen
2. Dekan Yardımcısı Prof. Dr. Cahit Özer
3. Dekan Yardımcısı Prof. Dr. M. Murat Çelik
4. Halk Sağlığı Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Dr. Öğretim Üyesi Mehmet Erdem
ii. Sağlık Bakanlığı
1. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdür Yardımcısı Uz. Dr. Bekir Keskinkılıç
2. Sağlık Bakanlığı Birinci Basamak Saha Koordinatörü: Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Tütün Daire Başkanı Dr. Sertaç Polat
3. İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü Halk Sağlığı Hizmetleri Başkanı Dr. Öğr. Üyesi Emre Güner
4. Hatay EAH Koordinatör Başhekimi (Bağcılar EAH Başhekimi) Doç. Dr. Ozan Beytemür
5. Samandağ İlçe Sağlık Müdürü Dr. Fırat Yılmaz
7
6. Samandağ Devlet Hastanesi Koordinatör Başhekimi (Eyüp DH Başhekimi) Dr. Hasan Karaman
iii. Hatay Büyükşehir Belediyesi
1. Belediye Başkanı Lütfi Savaş
2. HATSU Genel Müdür Yardımcısı Hüsna Karayazgan
3. HATSU İşletmeler Müdürü Fatma Öncü Dönmez
iv. Nilüfer Belediyesi
1. Belediye Başkan Yardımcısı Zafer Yıldız
v. Türk Tabipleri Birliği
1. TTB Merkez Konseyi üyesi Dr. Onur Naci Karahancı
vi. Adana Tabip Odası
1. Adana Tabip Odası Başkanı Dr. Selahattin Menteş
2. TTB Merkez Konseyi 2.Başkanı Dr. Ali İhsan Ökten
3. Halk Sağlığı Uzmanı Dr. Nureddin Özdener
4. Prof. Dr. Gülşah Seydaoğlu
Not: Antakya Belediyesi: Belediye başkanı ile ilk randevuya bölgenin ulaşım koşulları nedeni ile zamanında gidilememiş ve ertesi gün de Sayın Başkanın sağlık sorunları nedeni ile Adana’ya gittiği öğrenilmiştir.
b. Geçici yerleşim yerleri, şehir merkezi, ilçeler ve kırsal alanda depremin hasar yarattığı bölgelerdeki vatandaşlarla görüşülmüştür.
c. Geçici yerleşim yerleri, şehir merkezi ve ilçelerde depremin hasar yarattığı bölgelerdeki hizmet veren yerel ya da dışarıdan gelen başta sağlık personeli olmak üzere görev başındaki çalışanlar ile görüşülmüştür.
i. Ziyaret planı bölgedeki halk sağlığı uzmanları ile paylaşılmış ve her gün nerde ve saat kaçta olunacağı iletilmiştir. Bu yöntemle, bir halk sağlığı uzmanı ile yüz yüze, üç uzman ile telefonla görüşülmüş, diğerleri ile WhatsApp üzerinden mesajlaşılmıştır.
d. Yörede bulunan ve saha çalışmasında karşılaşılan siyasi parti temsilcileri (karşılaşma sırası ile)
i. Selin Sayek Böke, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Genel Sekreteri
ii. Ekrem İmamoğlu, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı
8
iii. Barış Atay, Türkiye İşçi Partisi (TİP) 27. Dönem Milletvekili
4. Bölgenin ekip tarafından hazırlanan genel olarak bir kontrol listesi ile değerlendirilmesi
5. Çalışma döneminde farklı kurum ve kuruluşlar tarafından yayımlanan rapor ve basın açıklamalarının izlenmesi

 

Rapoun tamamını okumak ve indirmek için tıklayınız.

 

ileProf. Dr. Mustafa SAYGIN

Travma Sonrası Stres Bozukluğu

Türkiye’nin güneydoğusunda 6 Şubat 2023’te meydana gelen ve 10 ili etkileyen iki büyük deprem sonrası hayatta kalan depremzedelerin yiyecek, içecek, barınma ihtiyaçlarının yanında temel sağlık hizmetlerine erişimleri kritik öneme sahiptir. Yapılan ve planlanan müdahalelerin, fiziksel yaralanmalar, ilerleyen süreçte karşılaşılabilecek bulaşıcı hastalıklar ve solunum yolu hastalıklarıyla birlikte ruh sağlığı ve psikososyal desteği kapsaması gerekmektedir. 

Acil durumlarla karşılaşan kişilerde beklenen ruhsal sorunlardan biri travma sonrası stres bozukluğu (TSSB)’dur. TSSB, genellikle savaş, doğal afet vb diğer olaylarda şiddetli stres faktörlerine maruz kalmanın bir sonucu olarak ortaya çıkan, karmaşık bir psikolojik ve fiziksel temeli olan klinik bir tablodur. Dolayısıyla bireylerde hem psikolojik hem de fiziksel bozukluklar olabilmektedir. TSSB’nin yaygınlığı travmanın doğası, maruz kalma yoğunluğu ve travma sonrası sosyal desteğin boyutuna göre bölgeler arasında değişmektedir.

  • Çocukların ve ergenlerin yetişkinlere kıyasla daha ciddi bir risk altında oldukları belirtilmektedir.

TSSB, DSM-5’te ‘Travma ve Stresle İlişkili Bozukluklar’ kategorisinde  yer almaktadır. Dünya Sağlık Örgütü’nün Uluslararası Hastalık Sınıflandırması (ICD-11), semptomları üç ana başlıkta gruplamaktadır:

  • Travmatik olayın sürekli olarak yeniden yaşanması
  • Travmatik hatırlatıcılardan kaçınma
  • Devamlı uyarılmışlık hali

Aşırı stres faktörlerine maruz kaldıktan sonra birkaç hafta devam eden her gruptan en az bir semptom olması tanıya götürmektedir. TSSB semptomlarının yaklaşık yarısı 3 aydan fazla sürmekte ve kronik bir hastalığa dönüşmektedir. Kronik TSSB önemli bir hastalık yüküne, sosyal ve mesleki yaralanmalara neden olmaktadır. TSSB’ye genellikle depresyon, madde kullanımı, bilişsel bozulma, fiziksel hastalıklar gibi ek sağlık sorunları eşlik edebilmektedir. Tedavi seçenekleri psikolojik ve farmakolojik müdahaleler altında kategorize edilmektedir. Tanı ve tedavi süreçleri ilgili uzmanlarca yönetilmelidir.

Afet bölgesinde TSSB’ye yönelik müdahaleler için öneriler aşağıda sıralanmıştır:

  • TSSB yönünden risk altında bulunan kişiler belirlenmeli, önleyici ve uzun vadeli ruh sağlığı müdahaleleri tasarlanarak uygulanmalıdır.
  • Ruh sağlığı bozukluklarına yönelik klinik bakım, psikiyatri hemşireleri, psikologlar veya psikiyatristler gibi ruh sağlığı uzmanları tarafından veya onların gözetiminde sağlanmalıdır.
  • Ruhsal bozuklukları olan incinebilir kişilerle, üyelerin sorunları işbirliği içinde çözdüğü ve acil durum yardımı gibi faaliyetlere katıldığı gruplar kurarak, topluluğun kendi kendine yardımı ve sosyal desteği güçlendirilmelidir.
  • Zarar gören kişilere yönelik psikolojik müdahaleler  (problem çözme yaklaşımları, grup terapileri, bilişsel-davranışçı terapi ilkelerine dayalı müdahaleler gibi) uzmanlar veya sağlık alanında ve sosyal sektörlerdeki eğitimli toplum çalışanları tarafından sunulmalıdır.
  •  Ruh sağlığı uzmanları, genel sağlık hizmeti sağlayıcıları, toplum temelli destek ve diğer hizmetler (örneğin okullar, sosyal hizmetler ve yiyecek, su ve barınma/barınak sağlayanlar gibi acil yardım hizmetleri) arasında bağlantılar ve yönlendirme mekanizmaları  kurulmalıdır
  • Depremzedeler için uzun vadede ruh sağlığı sürveyansı ve tıbbi araştırmalar planlanmalıdır.

Kaynaklar

  1. Miao, X. R., Chen, Q. B., Wei, K., Tao, K. M., & Lu, Z. J. (2018). Posttraumatic stress disorder: from diagnosis to prevention. Military Medical Research, 5(1), 1-7.
  2. Lu, B., Zeng, W., Li, Z., & Wen, J. (2021). Risk factors of post-traumatic stress disorder 10 years after
  3. Silwal, S., Chudal, R., Dybdahl, R., Sillanmäki, L., Lien, L., & Sourander, A. (2021). Post-traumatic stress and depressive symptoms among adolescents after the 2015 earthquake in Nepal: A longitudinal study. Child Psychiatry & Human Development, 1-10. Wenchuan earthquake: a population-based case–control study. Epidemiology and psychiatric sciences, 30, e25.
  4. Infographic: Post-traumatic stress disorder. Erişim adresi:https://vitalrecord.tamhsc.edu/infographic-post-traumatic-stress-disorder/
  5. WHO. (2022). Mental health in emergencies. Erişim adresi:https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-health-in-emergencies

Uzm. Dr. Defne KALAYCI

İş ve meslek hastalıkları polikliniği

Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesi